Fraude met voedsel brengt risico's met zich mee voor de volksgezondheid en is strafbaar. Daarom zit de Inlichtingen- en Opsporingsdienst (IOD) van de NVWA er bovenop. Karen Gussow, coördinerend specialistisch inspecteur bij de IOD: "In 2018 werkten we bijvoorbeeld aan fraude met oesters, verkoop van vis met zware metalen, fraude met noten met aflatoxine en illegale verkoop van speculoos- en chocoladepasta."

Voedseldetectives

Niet voor niets hebben IOD-medewerkers bij zaken rond voedselfraude de bijnaam 'voedseldetectives'. Gussow: "Wij hebben dezelfde opsporingsbevoegdheden als de politie en die gebruiken we ook. Met als enige verschil dat wij geen wapens dragen." Bij het opsporen van voedselfraude gaat het allereerst om het verzamelen en koppelen van informatie, om zo de aard, de ernst en de omvang van de fraude goed te kunnen bepalen. Gussow: "We graven ons dan echt in. We kijken naar alle meldingen en signalen die binnenkomen, naar handelstrajecten tussen bedrijven, naar hun verdienmodellen. We brengen netwerken in kaart, leggen en onderhouden contacten in die netwerken en werken samen met andere handhavingspartners, ook internationaal."

Op basis van de verzamelde informatie wordt bepaald welke zaken de IOD verder gaat onderzoeken. Gussow: "Soms blijft het bij het onderzoeken van de informatie, soms leidt het tot een opsporingsonderzoek, en doen we bijvoorbeeld een doorzoeking. Er zijn zaken die een lange adem vergen. Gussow: "Zo kregen we in 2018 een uitspraak van een zaak die wij al in 2008 hadden afgerond, en die na verschillende beroepsprocedures nu dus definitief is afgerond. Maar het gaat vaak ook veel sneller."

Marcel Kleinherenbrink, teamleider IOD

Dat laatste was in 2018 zeker het geval met de zaak rond fraude met speculoos- en chocopasta. Deze zaak kwam aan het licht door een melding van het Belgische Federaal Agentschap van de veiligheid voor de voedselketen (FAVV). Marcel Kleinherenbrink, teamleider bij de IOD: "Via Facebook werden afgekeurde potten speculoos- en chocopasta verkocht. Die waren eigenlijk bestemd voor vernietiging, omdat er glassplinters in zaten en er dus grote risico's waren voor de volksgezondheid." De partij ging inderdaad voor vernietiging naar de verwerker. Maar uit het onderzoek van de IOD bleek achteraf dat daar iemand had aangeklopt die 100 euro voor de partij had geboden en die via Facebook in de handel bracht. Kleinherenbrink: "We hebben na de melding direct een veiligheidswaarschuwing gepubliceerd voor consumenten met de oproep om deze producten niet te kopen. En we zijn meteen gestart met een onderzoek naar de Facebook-accounts en het benaderen van mensen. Dat leidde er toe dat we de verdachte binnen een dag konden aanhouden, in samenwerking met de politie en het Functioneel Parket van het Openbaar Ministerie. Ook vonden we een deel van de partij terug, die we dus uit de handel hebben gehaald."

Een ander voorbeeld is de gezamenlijke actie van de IOD en de divisie Inspectie in 2018 na een melding dat er nog eieren met fipronil werden verkocht. Dit terwijl na de fipronil-crisis algemeen bekend was dat eieren met een te hoog fipronil gehalte door de sector zelf ter vernietiging moeten worden afgevoerd. Kleinherenbrink: "In samenwerking met de divisie Inspectie zijn we direct een onderzoek gestart. We kregen zicht op een lijn die we konden herleiden naar een groothandel, die deze eieren inkocht. Toen de inspecteurs daar ter plekke kwamen, stonden ze voor een gesloten deur. Daarom vroegen we toestemming voor een spoeddoorzoeking aan de piketofficier van het Functioneel Parket. Wat we aantroffen waren in totaal 320.000 ongestempelde en gestempelde eieren, twee stempelmachines en een bedrag van 30.000 euro aan contant geld. Wat bleek was dat er stempels op de eieren werden gezet met een code van een bedrijf dat nooit met fipronil besmet was geweest en zo in de handel werden gebracht. Hiermee pleegde de handelaar dus valsheid in geschrifte. Bovendien bleek uit de bemonstering van de eieren inderdaad een te hoog gehalte aan fipronil. De uitkomst van deze zaak is dat de eieren op kosten van de handelaar zijn vernietigd, dat de 30.000 euro aan contant geld in beslag is genomen, dat de 2 stempelmachines met een vervangingswaarde van 18.000 euro verbeurd zijn verklaard én dat de handelaar is veroordeeld. Kortom, met deze korte snelle actie hebben we deze foute eierstroom kunnen stoppen."

"Op ons eten moet je kunnen vertrouwen als water uit de kraan."

Veel van de zaken die de IOD behandelt maken duidelijk dat fraude met voedsel lucratieve handel is waar makkelijk grote winst mee is te maken en dat de verdachten weinig op hebben met voedselveiligheid. Kleinherenbrink: "Het feit dat er zo makkelijk winst mee kan worden gemaakt brengt dus grote risico's met zich mee voor eerlijke handel en daarmee voor de voedselveiligheid. Voedselfraude maakt tracking en tracing van voedsel corrupt en daarom onveilig én het ondermijnt het vertrouwen van de consument. Daarom is het belangrijk dat wij er bovenop zitten." Roel Stevens, directeur van de IOD beaamt dit: "Onze zorg is dat de consument zijn vertrouwen verliest in ons systeem van veilig en eerlijk eten. Op ons eten moet je kunnen vertrouwen als water uit de kraan. Daar mag niet mee worden gerommeld."