Foto Hollandse Hoogte

Wat handig dat internet! Met een paar muisklikken heb je je product besteld en binnen 48 uur ligt het op je deurmat. Maar wie controleert de veiligheid van die producten?

Wat zagen we in 2017?

Consumenten betrekken in toenemende mate producten van amazon.com, ebay.nl, marktplaats.nl, bol.com en alibaba.com. Deze platforms vormen als het ware de paraplu van duizenden afzonderlijke webshops. De jaarlijkse groei van de handel via internet wordt in dubbele cijfers geschreven. Miljoenen pakjes passeren de douane zonder dat een toezichthouder de veiligheid van de inhoud kan controleren. Fijn die supergoedkope usb-stick uit China, maar wie onderzoekt of het ding niet spontaan in brand vliegt? Wie beoordeelt of die vitaminepreparaten niet uiterst schadelijk zijn?

De groeiende handel via internet dwingt de NVWA tot een bezinning op het instrumentarium. Bij de traditionele handel is een fysieke inspectie belangrijk. De inspecteur gaat op bezoek bij het producerende bedrijf, het restaurant of de winkel. Hij observeert, hij meet, hij vraagt naar de vereiste papieren, hij luistert, hij vraagt door.

Het inspecteren van webshops vergt echter andere competenties. Het begint al met de lastige vraag: wie is eigenaar van de webshop? Lastig, omdat internethandel zich in bepaalde segmenten kenmerkt door een hoge mate van vluchtigheid. Webshops, gehost in Nederland of in het buitenland, verschijnen maar kunnen ook zomaar weer verdwijnen of opduiken onder een andere naam.

De uitdagingen voor toezicht op de handel die via internet verloopt, verschillen per marktsegment. In het ene segment voegt internethandel door Nederlandse webshops qua risico's weinig toe aan die van de fysieke handel. Dit komt ook door het aankoopgedrag van de consument die voor vertrouwde merken kiest. In andere marktsegmenten (denk aan geneesmiddelen, voedingssupplementen, hondenhandel, afslankmiddelen, gewasbeschermingsmiddelen) is internet een vluchtig handelskanaal waar veel foute (verboden) producten worden aangeboden maar ook bewust gezocht door de consument.

Het feit dat consumenten overal ter wereld terechtkunnen voegt echter aan bijna ieder marktsegment een extra risico toe. Zo worden producten die worden aangeboden door bijvoorbeeld Chinese of Amerikaanse webshops in de regel niet geproduceerd voor de EU-markt. Dan gaat het om miljoenen individuele pakketjes die een onmogelijke opgave voor de buitengrenscontrole vormen.

Moet de NVWA voor deze bestellingen buiten de EU zich spiegelen aan de Finse toezichthouder?  Die waarschuwt de internettende consument: there is no sheriff in this town. Opgepast dus in dit Wilde Westen! Een waarschuwing die gevolgd wordt met tips over online winkelen en het herkennen van betrouwbare aanbieders. Voedt de consument op en maak gebruik van z'n kritisch vermogen, zodat-ie zal redeneren: dit product kost belachelijk weinig - het kan bijna niet anders dan dat het rommel is.

Een andere mogelijkheid is werkafspraken maken met internetplatforms als Bol.com en Marktplaats. Waar deze uitsluitend als host functioneren, zijn ze niet verantwoordelijk voor de veiligheid van de spullen die er door derden verhandeld worden. Ze hoeven daarop dan ook niet te controleren.

Waar deze platforms wèl gevoelig voor zijn is de factor 'reputatie'. Als deze platforms het imago krijgen van betrokken bij de verhandeling van matige of zelfs gevaarlijke producten dan zakt hun waarde in de ogen van de gebruikers. Dan wordt het wel degelijk van belang voor de platforms om te investeren in een platform waar uitsluitend zaken worden verhandeld die voldoen aan de wet.

"Zo schattig die puppies… Maar pas op!"

Een van de 'producten' die via internet verhandeld worden en die de aandacht heeft van de NVWA zijn honden. Ach, wat schattig die puppies…! Maar een te haastige aankoop kan tot allerlei ellende leiden.

NVWA-inspecteur Richard van 't Wout volgt nauwgezet de pagina's op Facebook en Marktplaats waarin honden worden aangeboden. Veel puppies komen uit Oost-Europa, vooral Roemenië. "Het probleem is dat in dat land rabiës (hondsdolheid) voorkomt. Die infectieziekte kan via bijten en likken dodelijk zijn voor de mens. Rabiës komt al een paar jaar niet meer voor in Nederland, en dat willen we graag zo houden."

"Op Marktplaats en Facebook worden deze dieren aangeboden als zielige zwerfhonden die 'gered' kunnen worden door een Nederlandse koper. In werkelijkheid worden deze honden vaak gefokt als makkelijke manier om veel geld te verdienen. Een zielig verhaal verkoopt goed."

Jaarlijks worden er in Nederland zo'n 160.000 honden verhandeld, vaak geïmporteerd. Van 't Wout en zijn collega's proberen de grootste handelsstromen op het spoor te komen. Zij letten daarbij bijvoorbeeld op de wettelijke verplichte (I&R-)registratie.

Richard van 't Wout en zijn collega's zijn met Marktplaats in gesprek om hen te bewegen advertenties van overduidelijk louche hondenhandelaren te verwijderen. Dat zijn handelaren die bijvoorbeeld regelmatig van identiteit veranderen, al was het alleen maar om onder de radar van de Belastingdienst te blijven. Vandaag wonen ze zogenaamd in Woerden en morgen in Leeuwarden, vanzelfsprekend met wisselende telefoonnummers.

De capaciteit van de NVWA is bij lange na niet voldoende om alle verhandelde honden te beoordelen op kwaliteit. Vandaar dat consumenten zelf ook hun verstand moeten gebruiken bij de aanschaf van een puppie. Richard van 't Wout: "Velen hebben het geduld niet. Ze zien een heel aaibaar beestje op het internet en zijn meteen verkocht. Terwijl een hond kopen veel geduld vergt. Ik zeg: onderzoek de aanbieder. Ga bij 'm langs. Zien de hokken er goed en verzorgd uit? Hoe gaat de aanbieder om met de puppies? Heeft hij veel aandacht voor opvoeding van de hond? Zijn z'n dieren gecontroleerd op ziekten? Of is het louter een broodfokker, iemand die vooral aandacht heeft voor het geldelijk gewin? Onderzoek je deze vragen niet en ga je enkel af op dat o zo schattige plaatje op internet, dan loop je de kans om een puppie te kopen met veel problemen, of te wel een kat in de zak! Bij het kopen van een hondje ligt er een grote verantwoordelijkheid bij de particulier. Nu is er nog veel naïviteit bij hondenkopers."

Met wie werken we samen?

De NVWA kan vanzelfsprekend niet alle producten controleren die via internet verhandeld worden. Daarom is het belangrijk dat consumenten mogelijk onveilige producten of illegale handel melden via het Klantcontactcentrum van de NVWA. Meld dan ook waar u het artikel gekocht heeft.

Een klacht of melding die binnenkomt via het Klantcontactcentrum kan voor de NVWA aanleiding zijn om de producten aan te schaffen. Dit kan tijdens een bezoek bij importeurs of producenten die aan webwinkels leveren die in Nederland zijn gevestigd. Maar ook anoniem via het internet. Als blijkt dat het product niet aan de eisen voldoet, neemt de NVWA maatregelen. Tegen verkopers die buiten Nederland zijn gevestigd kunnen we niet optreden. Wel kunnen we de toezichthouder in de betreffende lidstaat informeren. En als het nodig is waarschuwen we consumenten.

In 2017 is dat 3 keer gebeurd voor gevaarlijke afslankproducten die via internet werden verkocht.