NVWA intensiveert toezicht op onbedwelmde slacht

In Nederland hebben 21 slachthuizen toestemming om onbedwelmd runderen (onverdoofd) te slachten. Ze moeten wel volgens de wettelijke regels werken. In 2016 deed de staatssecretaris een voorstel om de regels aan te scherpen. De NVWA ziet toe op de juiste uitvoering ervan.

In Europa moet een dier dat wordt geslacht vóór het doden bewusteloos worden gemaakt (in vaktermen 'bedwelmd'). Een uitzondering op de regel is gemaakt voor slachten volgens de joodse of islamitische rites. Daar zijn wel voorwaarden aan verbonden. Zo moet het dier op een voorgeschreven wijze worden gefixeerd zodat het zich niet kan bewegen tijdens het toedienen van de halssnede. Bij de halssnede worden de halsslagaders doorsneden en verliest het dier eerst zijn bewustzijn en vervolgens het leven ten gevolge van het bloedverlies.

Vorig jaar stuurde staatsecretaris Martijn van Dam een brief naar de Tweede Kamer met daarin aangescherpte regels voor de rituele slacht. Zo is het voorstel dat er op termijn alleen nog ritueel geslacht mag worden voor de in Nederland aanwezige religieuze gemeenschappen. Ook wordt de wijze van slachten preciezer in regels vastgelegd en gaat de NVWA permanent toezicht houden bij het slachten. Verder worden er technische verfijningen in de slachthuizen doorgevoerd om het lijden van dieren zo veel mogelijk terug te dringen. NVWA-dierenarts Rinske Gerritsjans: "Toen de brief van staatssecretaris Van Dam in februari 2016 verscheen, waren we zeer tevreden. Hij had veel van onze suggesties om het onbedwelmd slachten beter te reguleren, gehonoreerd. Zo stelt de staatssecretaris voor dat onverdoofd geslacht vlees alleen nog maar mag worden aangeboden voor de Nederlandse markt en niet meer voor de export."
De uitwerking van deze regels moet echter nog wettelijk worden verankerd. Daar zitten nog de nodige haken en ogen aan. Druist het exportverbod in tegen het Europese vrijhandelsverdrag?

NVWA-dierenarts Jaap Baaij: "Wij houden in de slachthuizen toezicht op het hele proces van het doden van het dier. Dat loopt van het transport van de stal naar de fixatiekooi van het slachthuis. Zijn er geen uitstekende punten waar de dieren zich aan kunnen bezeren? Voor de fixatie van het dier zijn er een paar methoden: de kop schuin omhoog klemmen zodat de halsslagaders makkelijk doorgesneden kunnen worden. Of je kunt het dier samen met de kooi kantelen, zodat het dier feitelijk op de rug ligt. De (daartoe gediplomeerde) slachter moet klaar staan met een vlijmscherp en ontsmet mes. Dat moet snel en zorgvuldig gebeuren. Zo’n halssnede is natuurlijk pijnlijk voor het dier. Extra pijnlijk wordt het als het dier niet goed gefixeerd is en de wondranden in aanraking komen met een stalen beugel of een ander object in de kooi."

Schapen en geiten zijn na de halssnede vrij snel bewusteloos. Anders is dat bij runderen. Zij hebben behalve halsslagaders ook een slagader richting kop die door het wervelkanaal loopt. Daar kom je met een mes niet doorheen. Met als gevolg het dat sterfproces van een rund vele minuten kan duren. Vandaar dat de NVWA een richtlijn hanteert: de NVWA-dierenarts kan ingrijpen als hij of zij vindt dat het dier te lang moet lijden. Als interne richtlijn geldt maximaal 3 minuten. Dan geeft de dierenarts de opdracht dat het dier nabedwelmd wordt door middel van een schietpen in de kop. De schietpen is 12 centimeter lang en vernietigt de middenhersenen van het dier.

Jaap Baaij: "Sommige van mijn collega’s ervaren verbeteringen in de praktijk van het rituele slachten en zien mogelijkheden om de gang van zaken in het slachthuis op een positieve manier te beïnvloeden. Maar er zijn ook collega’s die vanwege ethische bezwaren niet ingeroosterd willen worden tijdens het Offerfeest. Ze willen geen getuige zijn van de rituele slacht."

In 2016 werden er tijdens het Offerfeest (1 tot 3 september) ruim 64.000 dieren onbedwelmd geslacht, een stijging met 10% ten opzichte van het jaar daarvoor.
De NVWA werkt sinds 2016 met de interne richtlijn dat runderen die 3 minuten na het aansnijden nog bij bewustzijn zijn, alsnog bedwelmd moeten worden. Deze maatregel is gericht op het voorkomen van excessen. Uit studies van onder andere Wageningen UR blijkt de overgrote meerderheid van de runderen het bewustzijn eerder verloren heeft.

Aanloop naar het Offerfeest

Ieder jaar vieren moslims 'Id ul-Adha', ofwel het Offerfeest. Het wordt gevierd ter nagedachtenis aan de profeet Ibrahim, die bereid was zijn zoon te offeren in opdracht van God en is meestal 70 dagen na het einde van de Ramadan. Tijdens dit Offerfeest laten veel moslims een schaap, geit of rund slachten.
Dierenartsen van de NVWA zien erop toe dat de geldende wet- en regelgeving omtrent onbedwelmd slachten wordt nageleefd. Het Offerfeest is dus een piekmoment in het toezicht op onbedwelmde slacht.

In 2016 is het toezicht op onbedwelmde slacht geïntensiveerd. Alle 28 slachthuizen die tijdens het Offerfeest op deze wijze wilden slachten zijn vooraf geïnspecteerd om na te gaan of er conform de geldende regels kan worden geslacht. Bij alle bezochte slachthuizen zijn tekortkomingen geconstateerd waarover de bedrijven zijn geïnformeerd. Tot half augustus kregen zij de tijd om de tekortkomingen op te heffen. Hierop besloten 4 slachthuizen te stoppen met onbedwelmde slacht. Bij de overige slachthuizen zijn herinspecties uitgevoerd om vast te stellen of de tekortkomingen waren opgelost. Bij 21 slachthuizen was dat het geval. Na enkele herinspecties bleken 2 slachterijen niet in staat aan de regelgeving te voldoen. Zij kregen geen toestemming meer om onbedwelmd runderen te slachten. Tot slot was 1 slachthuis inmiddels failliet.