Een schadelijke bacterie in rozen die soms onzichtbaar is

Als alles volgens plan verloopt, kan na de zomer van dit jaar het sein 'operatie geslaagd' worden gegeven bij de bestrijding van Ralstonia-bacterie in rozen. Daarvoor was het wèl nodig dat de NVWA in 2016 doortastend optrad tegen deze bacterie die kan leiden tot vergeling van blaadjes en slappe stelen.

Toen in de zomer van 2015 Ralstonia (Ralstonia solanacearum) werd vastgesteld bij een rozenteeltbedrijf schrok de branche behoorlijk. Rozen waren tot dan toe gevrijwaard geweest van deze bacterie. "Juist omdat het in deze branche een nieuw fenomeen was, zat men aanvankelijk nogal met de handen in het haar. Met procedures om hygiënisch te werken was de branche minder vertrouwd dan bijvoorbeeld de tomatentelers. We hebben dat onder de aandacht gebracht bij de sector en dat is goed opgepakt", zeggen NVWA-inspecteurs Jeanette Koch en Nicolette Strik. Beiden hebben zich vorig jaar intensief beziggehouden met de bestrijding van deze materie.

Op de eerste plaats moest de omvang van de besmetting worden vastgesteld. Nicolette Strik: "We hebben bij alle rozenbedrijven in Nederland monsters genomen. Dat was een grote operatie; het gaat om 138 bedrijven. Bij elkaar zijn meer dan 6.000 monsters genomen. Alleen al logistiek gezien was dat een uitdaging!"

Aan de buitenkant kun je de gevolgen van besmetting niet altijd zien. Als een roos is aangetast met de bacterie kan de plant er toch goed bijstaan. De bacterie is dan 'latent aanwezig'. Het gevaar voor de rozenteler is dat hij stekmateriaal in huis haalt waarvan hij niet met zekerheid kan zeggen dat het 'schoon' is. Hij loopt daarmee een enorm risico. Jeanette Koch: 'Hij moet dus zeer kritisch zijn bij het binnenhalen van plantmateriaal. Monsters nemen is een must. Verder moet de teler nieuw materiaal een tijd in quarantaine houden en dus niet tussen ander materiaal in zijn kas zetten."

Vervolgens speurde de NVWA naar een mogelijke besmettingsbron van Ralstonia. Was het een biologisch bestrijdingsmiddel? Was het een plant uit Kenia? De onderzoekers van de NVWA zijn er niet achter gekomen en de kans is klein dat dat nog gebeurt. Toch is het belangrijk om zo dicht mogelijk bij de bron te komen en bovendien te onderzoeken waar mogelijk besmet materiaal naar toe is gegaan, zegt Nicolette Strik: "Tracering is het sleutelwoord. Is besmet plantenmateriaal ook aan andere telers geleverd?"

Na grondig onderzoek trof de NVWA bij 15 bedrijven besmette rozen aan. Die moesten worden geruimd. Dat is een verplichting die de EU heeft vastgesteld. Jeanette Koch: "Soms moest de teler hele kassen met prachtig uitziende rozen ruimen. Dat is soms moeilijk uit te leggen. Emoties kunnen hoog oplopen, want de financiële consequenties zijn groot."

Om verspreiding van een bacterie te stoppen waren hygiënische maatregelen cruciaal. Als je als kweker aan het knippen bent in een bepaald rozenras is het niet verstandig dezelfde snoeischaar bij een ander ras te gebruiken. Verspreiding van de bacterie gaat ook via water. Daarom is het noodzakelijk om watergeefsystemen gescheiden te houden en het water te ontsmetten. Daarnaast is er extra aandacht voor het ontsmetten van kleding en schoeisel van de medewerkers van het rozenbedrijf.

Het hele pakket aan hygiënemaatregelen werd steeds uitgevoerd onder toezicht van de NVWA. De 15 bedrijven waar vorig jaar een besmetting werd geconstateerd, worden tot op de dag van vandaag gemonitord door de NVWA. Nicolette Strik: "We hopen in september van 2017 alle acties te kunnen afronden. Dat is dus na de zomer – een periode waarin bacteriën in het algemeen goed gedijen."

Nicolette Strik: "Juist omdat de aanwezigheid van Ralstonia in rozen zo nieuw was, hebben we nauw samengewerkt met brancheorganisaties. Voor de communicatie met de leden en voor de bewustwording van het probleem is zo'n organisatie van groot belang. Via hen hebben we steeds duidelijk gemaakt wat de noodzaak was van maatregelen om de bacterie te vernietigen. Dat heeft gewerkt."

Jeanette Koch: "Brancheorganisaties zijn ook belangrijk voor de saamhorigheid van de leden bij zo’n bestrijding. Als teler 1 de hygiënemaatregelen netjes opvolgt, maar teler 2 er met de pet naar gooit, dan ontstaan er chaotische toestanden. Ze willen allemaal geld verdienen, maar wel onder gelijke voorwaarden."

De branche is er alles aan gelegen om herhaling van deze Ralstonia-uitbraak te voorkomen. Zo wordt er onderzoek gedaan naar het gedrag van de Ralstonia-bacterie. Hoe overleeft ze? Hoe past ze zich aan?